Ο Ιούλιος για τον μεσαιωνικό και νεότερο Ελληνισμό ανά τους αιώνες
  Δευτέρα, 27 Ιούλ 2015      12:39      0

Ο Ιούλιος για τον μεσαιωνικό και νεότερο Ελληνισμό ανά τους αιώνες

«Μὲ τὰ ροῦχα αἱματωμένα / ξέρω ὅτι ἔβγαινες κρυφὰ / νὰ γυρεύῃς εἰς τὰ ξένα / ἄλλα χέρια δυνατά. / Μοναχὴ τὸ δρόμο ἐπῆρες, / ἐξανάλθες μοναχή, / δὲν εἶν᾿ εὔκολες οἱ θύρες, / ἐὰν ἡ χρεία τὲς κουρταλῆ. / Ἄλλος σου ἔκλαψε εἰς τὰ στήθια / ἀλλ᾿ ἀνάσασιν καμιὰ / ἄλλος σοῦ ἔταξε βοήθεια / καὶ σὲ γέλασε φρικτά»

Διονύσιος Σολωμός, «Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν»

του Δρ. Ιωάννη Χρ. Ιακωβίδη

Επιστημονικού συνεργάτη στο Κέντρο Ανατολικών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου.

 

Ο Ιούλιος είναι μήνας πλούσιος σε γεγονότα της παγκόσμιας και ελληνικής ιστορίας. Αναφέρονται ενδεικτικά η Διακήρυξη της Αμερικανικής Ανεξαρτησίας (4 Ιουλίου 1776), η κατάληψη της Βαστίλης στο πλαίσιο έναρξης της Γαλλικής Επανάστασης (14 Ιουλίου 1789), η Συνθήκη του Βερολίνου (13 Ιουλίου 1878) και η έκρηξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η Αυστροουγγαρία εστράφη κατά της Σερβίας (28 Ιουλίου 1914).

Ωστόσο, το παρόν άρθρο θα εστιάσει σε ορισμένα κορυφαία γεγονότα του μεσαιωνικού και νεότερου Ελληνισμού. Ήδη ο γράφων σε παλαιότερα άρθρα του έχει αναφερθεί στα «Ιουλιανά» (Αποστασία) του 1965, στην πολιορκία της Λευκωσίας από τους Οθωμανούς (26 Ιουλίου 1570), στην 9η Ιουλίου 1821, όταν οι Τούρκοι εξόντωσαν τον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Κυπριανό και τους λοιπούς αρχιερείς και προκρίτους, αλλά και στα τραγικά γεγονότα της Μεγαλονήσου τον Ιούλιο του 1974, με το άφρον πραξικόπημα κατά του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου και την «ειρηνευτική» επιχείρηση - εισβολή των Τούρκων.

 

1054: Σχίσμα των δύο Εκκλησιών

Ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της βυζαντινής αλλά και της παγκόσμιας ιστορίας αποτελεί το Σχίσμα (20 Ιουλίου 1054) μεταξύ της ορθόδοξης και της δυτικής Εκκλησίας. Η έριδα είχε ως βάση της δογματικά και θεολογικά θέματα, όπως, π.χ., η νηστεία του Σαββάτου, η χρήση των αζύμων στη Θεία Λειτουργία, η αγαμία του Κλήρου και το «Filioque», το παπικό δόγμα περί εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος και εκ του Υιού.

Επιπλέον, η Ρώμη ζητούσε την πρωτοκαθεδρία στον χριστιανικό κόσμο, την οποία δεν αποδεχόταν η «Νέα Ρώμη», η Κωνσταντινούπολη. Ευθύνη έφεραν και ο Καρδινάλιος Ουμβέρτος, διαπραγματευτής του Πάπα στην Κωνσταντινούπολη, και ο Πατριάρχης Μιχαήλ Κηρουλάριος. Αμοιβαίοι αφορισμοί έθεσαν τέρμα στις συζητήσεις.

Η Α' Άλωση της Βασιλεύουσας (1204) από τους Φράγκους της Δ' Σταυροφορίας αποτέλεσε διαχρονικά ψυχικό τραύμα για τον ανατολικό Χριστιανισμό και τον Ελληνισμό, με αποτέλεσμα να μην τελεσφορήσουν αργότερα οι προσπάθειες ένωσης των χριστιανών με τις Συνόδους της Λυών (1274) και της Φεράρας - Φλωρεντίας (1438-1439). Το Σχίσμα δεν έχει αρθεί μέχρι σήμερα, παρότι το 1965 ο Πάπας Παύλος ΣΤ' και ο Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας ανακάλεσαν τους αφορισμούς των Πάπα Λέοντα Θ' και Πατριάρχη Μιχαήλ Κηρουλάριου, λόγω των οποίων είχε προκληθεί το ρήγμα του 1054.

 

1261: Απελευθέρωση της Κωνσταντινούπολης

Στις 13 Απριλίου 1204 η Βασιλεύουσα κατελήφθη από τους Σταυροφόρους και ιδρύθηκε η λατινική Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης υπό την εξουσία του Βαλδουίνου της Φλάνδρας. Το 1261 ο στρατηγός Αλέξιος Στρατηγόπουλος εστάλη από τον Αυτοκράτορα Μιχαήλ Η' Παλαιολόγο για να διαπιστώσει ποια ήταν η κατάσταση στην Κωνσταντινούπολη. Αποβιβάστηκε με οκτακόσιους ιππείς στην Καλλίπολη, ελάχιστο πεζικό και λίγους εθελοντές. Διέταξε πενήντα άνδρες να εισέλθουν στην πόλη από έναν υπόνομο. Αυτοί άνοιξαν τις πύλες για την είσοδο των υπόλοιπων στρατιωτών (25 Ιουλίου 1261). Συνεχείς υπήρξαν οι επευφημίες τους: «Νίκη εις τον Αυτοκράτορα Μιχαήλ». Οι Έλληνες κάτοικοι κατέστειλαν την αντίσταση των λίγων Λατίνων. Ο Μιχαήλ Παλαιολόγος, ευρισκόμενος τότε στο Νυμφαίο, ειδοποιήθηκε και επέστρεψε. Εν συνεχεία στέφθηκε θριαμβευτικά αυτοκράτορας στην Αγία Σοφία στις 15 Αυγούστου 1261.

 

1774: Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή

Η χαρά της απελευθέρωσης της Πόλης δεν διήρκεσε πολύ. Η εχθρική στάση των Δυτικών και η ραγδαία προέλαση των Οθωμανών οδήγησαν στη δεύτερη και οριστική Άλωση της 29ης Μαΐου 1453. Ο ζόφος της οθωμανικής δουλείας κάλυψε σταδιακά σχεδόν ολόκληρο τον Ελληνισμό. Ωστόσο, σταδιακά η Οθωμανική Αυτοκρατορία αρχίζει να παρακμάζει. Η ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571) και η δεύτερη πολιορκία της Βιέννης (1683) ενισχύουν αυτή τη διαπίστωση. Ο Ρωσοτουρκικός Πόλεμος (1768-1774) είχε ως αποτέλεσμα η Ρωσία να καταλάβει την Κριμαία, τη Βεσσαραβία και την Αζοφική. Τελικά οι Τούρκοι υπέγραψαν τη συνθήκη ειρήνης του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (ονομασία βουλγαρικού χωριού) στις 21 Ιουλίου 1774. Έτσι παρεχόταν η δυνατότητα στη Ρωσία για περαιτέρω επεμβάσεις στην Αυτοκρατορία. Μεταξύ των όρων αναφέρονται ενδεικτικά οι εξής: η Ρωσία αποχωρούσε από τη Μολδοβλαχία, που επεστράφη στον Σουλτάνο, αλλά τέθηκε υπό ειδικό καθεστώς. Η ίδια απέκτησε το δικαίωμα της ελεύθερης ναυσιπλοΐας των υπό ρωσική σημαία εμπορικών πλοίων στον Εύξεινο Πόντο, καθώς και του χωρίς περιορισμούς εμπορίου των Ρώσων υπηκόων στο οθωμανικό κράτος. Επιπλέον, επέβαλε το όχι σαφώς προσδιορισμένο δικαίωμα προστασίας από τον Τσάρο των υπόδουλων στην Υψηλή Πύλη ορθόδοξων χριστιανών.

Οι Έλληνες (νησιώτες και στεριανοί) του ελλαδικού χώρου ηθελημένα υποτάσσονταν στους Ρώσους και πολλοί εξ αυτών, μετά την υπογραφή της Συνθήκης, εγκαταστάθηκαν στη Ρωσία, ιδρύοντας νέες παροικίες. Λίγο αργότερα ιδρύθηκε και η Οδησσός (1794), της οποίας ο Γρηγόριος Μαρασλής υπήρξε κυβερνήτης από το 1878 ως το 1895.

 

1913: Β' Βαλκανικός Πόλεμος

Το 1830 ιδρύεται το ελληνικό κράτος, στο οποίο ενσωματώνονται νέα εδάφη: τα Επτάνησα (1864), η Θεσσαλία και η Άρτα (1881). Μετά το Κίνημα στο Γουδή και την εκλογή του Ελευθέριου Βενιζέλου ως πρωθυπουργού (1910) κηρύσσονται οι Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912-1913). Αποτέλεσμα του πρώτου ήταν η απελευθέρωση της Κρήτης, της Ηπείρου, της Δυτικής Μακεδονίας και των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου.

Τότε ανάμεσα στα μέλη του βαλκανικού συνασπισμού, και ιδιαίτερα μεταξύ της Βουλγαρίας αφενός και της Ελλάδος και της Σερβίας αφετέρου, είχαν προκύψει σοβαρές διαφορές. Η Βουλγαρία επεδίωκε την ίδρυση μεγάλου βουλγαρικού κράτους βάσει της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου (1878). Έτσι αιφνιδίως επιτέθηκε κατά των θέσεων του σερβικού και του ελληνικού στρατού (16 Ιουνίου - 18 Ιουλίου 1913). Ο ελληνικός στρατός νίκησε στις μάχες Κιλκίς - Λαχανά (19-21 Ιουνίου), Δοϊράνης (23 Ιουνίου), των στενών της Κρέσνας (8-11 Ιουλίου) και της Άνω Τζουμαγιάς (17 Ιουλίου). Απελευθερώθηκαν το Κιλκίς, η Καβάλα και οι Σέρρες προηγουμένως, η Δράμα στις 1 Ιουλίου και η Αλεξανδρούπολη στις 12 Ιουλίου 1913. Η σύρραξη έληξε με την υπογραφή της Συνθήκης του Βουκουρεστίου (10 Αυγούστου 1913), οποία κατακύρωσε την πόλη της Καβάλας και την περιοχή της στην Ελλάδα, ενώ σε Ρουμανία και Σερβία τα κατακτηθέντα εκ μέρους τους εδάφη.

 

Ιούλιος... 2015

Σήμερα διεξάγεται ένας αδυσώπητος οικονομικός πόλεμος στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά των λαϊκών και μεσαίων στρωμάτων των κρατών του μεσογειακού Νότου. Στη χώρα μας ελάχιστοι είναι θιασώτες της εξόδου μας από το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα και πολιτικό οικοδόμημα. Επιβάλλεται όμως ο επαναπροσδιορισμός του περιεχομένου του όρου «Ευρώπη», που με βεβαιότητα δεν (πρέπει να) ταυτίζεται με τις ακολουθούμενες τώρα πολιτικές του νεοφιλελευθερισμού και της καταρράκωσης των δημοκρατικών διαδικασιών με τον σχηματισμό μη εκλεγμένων κυβερνήσεων.

Φυσικά, τα ανωτέρω δεν αναιρούν τη διαπίστωση ότι ειδικά για την τραγική κατάσταση της χώρας μας την κύρια ευθύνη φέρει μερίδα της πολιτικής και οικονομικής ηγεσίας της Μεταπολίτευσης εξαιτίας του πελατειακού συστήματος και της εκτεταμένης σήψης, διαφθοράς και ατιμωρησίας των υπευθύνων των σκανδάλων.

 

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

  • Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, «Ελληνική Ιστορία», τόμος 25ος, Εκδοτική Αθηνών, 1992.
  • Ιακωβίδης Χρ. Ιωάννης, «Ιούλιος: Μήνας συμφορών για την πολύπαθη Κύπρο στη νεότερη ιστορία της», «Επίκαιρα», τεύχος 196ο.
  • Καραμπελιάς Γιώργος, 1204: Η διαμόρφωση του Νεώτερου Ελληνισμού, Εναλλακτικές Εκδόσεις, 2007.
  • Κασιμάτης Ι. Γεώργιος, Το απάνθρωπο καθεστώς δανεισμού της Ελλάδας, εκδόσεις Α.Α. Λιβάνη, 2015.
  • Λάσκαρης Ηλίας, Βυζαντινοί Αυτοκράτορες, τόμος Β΄, έκδοση «Ελεύθερος Τύπος», 1995.
  • Λυγερός Σταύρος, Από την κλεπτοκρατία στη χρεοκοπία, εκδόσεις Πατάκη, 2012.
  • Παυλόπουλος Β. Προκόπης, Το λυκόφως των πολιτικών ηγεσιών, εκδόσεις Α.Α. Λιβάνη, 2011.
  • Ρουμελιώτης Β. Παναγιώτης, Προσωπική μαρτυρία: Το άγνωστο παρασκήνιο της προσφυγής στο ΔΝΤ, εκδόσεις Α.Α. Λιβάνη, 2012.
  • Σβορώνος Γ. Νίκος, Επισκόπηση της Νεοελληνικής Ιστορίας, Θεμέλιο, 1985.
ΣΧΟΛΙΑ