Ιερά Βασιλική και Σταυρoπηγιακή Μονή Παναγίας του Κύκκου
  Πέμπτη, 20 Αυγ 2015      16:59      0

Ιερά Βασιλική και Σταυρoπηγιακή Μονή Παναγίας του Κύκκου

Θρησκευτικό και εθνικό στήριγμα του κυπριακού Ελληνισμού ανά τους αιώνες

«Απόστολοι εκ περάτων, συναθροισθέντες ενθάδε, Γεθσημανή τω χωρίω, κηδεύσατέ μου το σώμα, και συ, Υιέ και Θεέ μου, παράλαβέ μου το πνεύμα»

Μικρός Παρακλητικός Κανών εις την Υπεραγίαν Θεοτόκον

 

του Δρ. Ιωάννη Χρ. Ιακωβίδη

Επιστημονικού συνεργάτη στο Κέντρο Ανατολικών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου.

 

Παναγία των Ελλήνων: της Ζωοδόχου Πηγής και των Βλαχερνών στη Βασιλεύουσα, της Τήνου και του Μεγάλου Σπηλαίου στα Καλάβρυτα, του Σουμελά στον Πόντο και σήμερα στο Βέρμιο, του Προυσού στην Ευρυτανία και Εκατονταπυλιανή της Πάρου, του Μαχαιρά και της Τροοδίτισσας στην Κύπρο και πλήθος άλλων εικόνων, ναών και μονών αφιερωμένων στη Θεοτόκο.

Ωστόσο, το παρόν άρθρο αναφέρεται στην Ιερά Βασιλική και Σταυροπηγιακή Μονή Κύκκου στην Κύπρο, που ιδρύθηκε τον 11ο αιώνα από τον άγιο ασκητή Ησαΐα και τον τότε διοικητή της νήσου, δούκα Μανουήλ Βουτομίτη, ο οποίος, σύμφωνα με την παράδοση, θεραπεύτηκε κατά υπερφυσικό τρόπο. Σε αυτή φυλάσσεται η ιστορηθείσα από τον Ευαγγελιστή Απόστολο Λουκά θαυματουργός εικόνα της Παναγίας της Ελεούσας. Αποκλήθηκε «βασιλική» διότι οικοδομήθηκε με δαπάνη του αυτοκράτορα Αλεξίου Α' Κομνηνού (1081-1118) και «σταυροπηγιακή» γιατί τοποθετήθηκε σταυρός στα θεμέλιά της. Έκτοτε αποτέλεσε την κύρια πνευματική και εθνική κιβωτό της Μεγαλονήσου. Διαφύλαξε τη Ρωμιοσύνη της κατά τους ζοφώδεις χρόνους της Τουρκοκρατίας (1571-1878). Ο αρχιμανδρίτης Κυπριανός, ιστορικός της Κύπρου (1735/1745-1802/1805), εκτιμώντας το έργο της μονής, της προσέφερε μετά τον θάνατό του την προσωπική του βιβλιοθήκη.

Το 1821 η Μονή Κύκκου πλήρωσε βαρύ το τίμημα της συμμετοχής της στην ελληνική Εθνεγερσία. Στις 9 Ιουλίου 1821 ο ηγούμενος Ιωσήφ, ως μετέχων στην Ελληνική Επανάσταση, υπέστη τον μαρτυρικό θάνατο του αποκεφαλισμού μαζί με τους προκρίτους και αρχιερείς της νήσου. Αυτή την περίοδο οι Τούρκοι προβαίνουν σε καταστροφές και λεηλασίες της μονής.

Σε αυτούς τους εννέα αιώνες υπήρξε αδιάκοπη πηγή ενίσχυσης και καθοδήγησης των πιστών. Όταν οι ανάγκες το επέβαλλαν «να ταράξει η εικόνα από τη θέση της» για να καταπολεμηθούν οι ακρίδες ή προς αντιμετώπιση της ανομβρίας, η Μεγάλη Μητέρα των πιστών ερχόταν αρωγός. Η Μονή Κύκκου με την πάροδο των ετών κατέστη πανορθόδοξο προσκύνημα. Διαθέτει μετόχια στο εσωτερικό, π.χ. στον Άγιο Προκόπιο, στη Λευκωσία, στη Μονή Αγίων Νικολάου και Ευτυχίου της Πάφου αλλά και στην Παναγία του Σίντη της Πενταλιάς της ίδιας επαρχίας. Κοντά στην Πεντάγυια υπήρχε και μικρή μονή γνωστή ως Ξεροπόταμος, αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο, που αποτελούσε μετόχι του μοναστηριού του Κύκκου και από το 1974 τελεί υπό τουρκική κατοχή.

Στο εξωτερικό, και ειδικά στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, μετόχια υπήρχαν (ενδεικτικά) στις εξής πόλεις: στη Σμύρνη, στην Αττάλεια, στην Κωνσταντινούπολη και στην Προύσα. Πολύ συχνά, ορθόδοξοι που συνέρρεαν κάθε έτος στα Ιεροσόλυμα ως προσκυνητές στάθμευαν στην Κύπρο προκειμένου να προσκυνήσουν την Παναγία του Κύκκου. Πασίγνωστη ήταν και στους Αιγυπτιώτες Έλληνες.

 

Πολιτισμικός θησαυρός

Η Ιερά Μονή Κύκκου καλλιέργησε τα γράμματα και συνετέλεσε στην αναβάθμιση του πνευματικού επιπέδου του κυπριακού Ελληνισμού. Στη βιβλιοθήκη της φυλάσσονται δώδεκα χιλιάδες τόμοι που καλύπτουν ποικίλους τομείς με επίκεντρο την Πατερική Γραμματεία και την Ιστορία της Κύπρου. Σπάνια και παλαιά χειρόγραφα –περί τα εκατόν πενήντα–, εικονογραφημένα Ευαγγέλια, μουσικά και καραμανλήδικα βιβλία (σε τουρκική γλώσσα με γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου), αρχεία ελληνικών και οθωμανικών εγγράφων διατίθενται στη βιβλιοθήκη της, πολύτιμη βοήθεια για κάθε ενδιαφερόμενο.

Ο ιερός αυτός χώρος δραστηριοποιείται σε ποικίλους τομείς. Ψυχή της όλης προσπάθειας αποτελεί ο νυν μητροπολίτης Κύκκου και Τηλλυρίας, κ. Νικηφόρος, διατελέσας από το 1984 και επί σειρά ετών ηγούμενος. Υπό τη σκέπη της λειτουργεί δε στο μετόχι της, του Αγίου Προκοπίου στη Λευκωσία, Σχολή Βυζαντινής Μουσικής, στην οποία η φοίτηση είναι δωρεάν, ενώ κοντά στην Ιερατική Σχολή έχει ανεγερθεί και λειτουργεί Κέντρο Κοινωνικής και Πνευματικής Στήριξης. Το Κέντρο Καθημερινής Φροντίδας «Ελεούσα του Κύκκου» ασχολείται με συνανθρώπους μας που παρουσιάζουν νοητική υστέρηση. Επίσης, μουσείο ιδρύθηκε και λειτουργεί στην Ιερά Μονή Κύκκου. Σε αυτό εκτίθενται βυζαντινές εικόνες, χειρόγραφα και ιερά σκεύη, άμφια και πρωτοχριστιανικά αντικείμενα.

Το Παγκόσμιο Βήμα Θρησκειών και Πολιτισμών (ΠΒΘΠ) αποτελεί ευαγές, κοινωφελές, μη κερδοσκοπικό και μη κυβερνητικό ίδρυμα, το οποίο δημιουργήθηκε από την Ιερά Μονή Κύκκου με την προοπτική να συντελέσει στην ειρηνική συνύπαρξη των λαών και στην προαγωγή της αλληλοκατανόησης ανάμεσα σε διαφορετικές θρησκείες και πολιτισμούς. Από το 1986 λειτουργεί στο αναπαλαιωμένο μετόχι της Μονής «Αρχάγγελος», στη Λευκωσία, το «Πολιτιστικό Ίδρυμα Ιεράς Μονής Κύκκου». Σε αυτό στεγάζονται το Κέντρο Μελετών Ιεράς Μονής Κύκκου, η Βιβλιοθήκη Κέντρου Μελετών Ιεράς Μονής Κύκκου με σαράντα χιλιάδες βιβλία και το Κέντρο Θησαυρού Κυπριακής Ελληνικής Γλώσσας - Ιστορικό Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας στην Κύπρο της Ιεράς Μονής Κύκκου. Λειτουργεί συγκεκριμένα Κέντρο Θησαυρού Κυπριακής Ελληνικής Γλώσσας. Σε αυτό καταγράφεται –υπό μορφή τράπεζας δεδομένων– η ελληνική γλώσσα της Κύπρου από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα κατά το πρότυπο του Thesaurus Linguae Graecae. Υπάρχουν δε εργαστήρια συντήρησης βιβλίων, χειρογράφων, εικόνων κ.λπ. και Γραφεία του Μουσείου Ιεράς Μονής Κύκκου αλλά και αίθουσα τελετών, χωρητικότητας πεντακοσίων ατόμων.

Σημαντική υπήρξε και η συμβολή της στην ελληνική εκπαίδευση της Κύπρου. Προ του 1821 υπήρχε σχολή για τους δόκιμους μοναχούς της. Διευθυντής της ήταν ο Εφραίμ ο Αθηναίος. Έπειτα από διακοπή κάποιων ετών λόγω της ελληνικής Επανάστασης, επαναλειτούργησε το 1840. Από το 1912 συνέχισε την προσφορά της στην παιδεία μέχρι το 1970 με δύο ή τρεις δασκάλους. Η Ιερά Μονή Κύκκου συνέβαλε ποικιλοτρόπως στην ίδρυση και λειτουργία σχολείων ανά την Κύπρο.

Ενίσχυσε το Παγκύπριο Ιεροδιδασκαλείο Λάρνακος, που ίδρυσε ο μητροπολίτης Κιτίου Μελέτιος Μεταξάκης το 1910 και αποτέλεσε σταθμό για την ανάπτυξη των θεολογικών γραμμάτων στο νησί. Κατόπιν ανέλαβε την ίδρυση της Ιερατικής Σχολής στη Λευκωσία και επωμίστηκε όλη τη σχετική δαπάνη ανέγερσης και λειτουργίας της. Στη νεοσύστατη Κυπριακή Δημοκρατία, εξόδοις της Μονής, ιδρύθηκαν το Παγκύπριο Γυμνάσιο Αρρένων (1961) και Θηλέων Κύκκου (1964). Επιπλέον στηρίζει παντοιοτρόπως το Πανεπιστήμιο Κύπρου.

Στη δύσκολη περίοδο που διανύει ο Ελληνισμός στο σύνολό του, η υπεραγία Θεοτόκος ας είναι η προστάτιδα, η ελπίδα και η καταφυγή μας!

 

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

  • www.churchofcyprus.org.cy/index.php:Ιερά Μονή Κύκκου
  • www.visitcyprus.com/media/.../Monastery_of_Kykkos_afigisi_gr.pdf
  • «Η Παναγία των Ελλήνων: Ιστορία - Τέχνη - Παράδοση», Επιμέλεια: Αρτέμης Ψαρομήλιγκος, Βασιλική Λάζου, Τύπος της Κυριακής.
  • Ιερά Μονή Κύκκου – Εικών ανεσπέρου φωτός, έκδοση της Ιεράς Βασιλικής και Σταυροπηγιακής Μονής της Παναγίας του Κύκκου, Αθήνα 2010. (Εντάσσεται στις εκδόσεις του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Ιεράς Μονής.) Στοιχειοθεσία και σελιδοποίηση: εκδόσεις Μίλητος.
  • Κοκκινόφτας Κωστής, «Το Μετόχιο της Ιεράς Μονής Κύκκου στην Κωνσταντινούπολη», περιοδικό Ενατενίσεις, τεύχος 15ο, Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2011, Ιερά Μητρόπολις Κύκκου και Τηλλυρίας.
  • Κοκκινόφτας Κωστής, «Τα εκτός Κύπρου μετόχια της Μονής Κύκκου», περιοδικό Ενατενίσεις, τεύχος 17ο, Μάιος - Αύγουστος 2012, σελ. 130-137. Περδίκης Στυλιανός, «Τύχαι εικόνος Ελεούσης του Κύκκου (Κωνσταντινούπολη - Κελλάκι - Κύκκος)», Ιερά Μητρόπολις Κύκκου και Τηλλυρίας, ό.π., σελ. 138-143.
  • Περδίκης Στυλιανός, «Μουσείο Ιεράς Μονής Κύκκου», περιοδικό Ενατενίσεις, τεύχος 9ο, Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2009, Ιερά Μητρόπολις Κύκκου και Τηλλυρίας, σελ. 116-117. Δρ. Χοτζάκογλου Γ. Χαράλαμπος, «Η Συμβολή του Μουσείου Ιεράς Μονής Κύκκου», ό.π., σελ. 134-137. Κοκκινόφτας Κωστής, «Το Μετόχιο της Ιεράς Μονής Κύκκου στη Γεωργία», ό.π., σελ. 138-141.
  • Χοτζάκογλου Γ. Χαράλαμπος, «Παγκόσμιο βήμα θρησκειών και πολιτισμών Ιεράς Μονής Κύκκου», περιοδικό Ενατενίσεις, τεύχος 16ο, Ιανουάριος - Απρίλιος 2012.
ΣΧΟΛΙΑ